Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΑΔΕΝΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΑΔΕΝΑ

Ο θυρεοειδής αδένας είναι ένας μικρός αλλά εξαιρετικά σημαντικός ενδοκρινής αδένας, που βρίσκεται στην πρόσθια επιφάνεια του τραχήλου και έχει σχήμα πεταλούδας. Παράγει τις ορμόνες θυροξίνη (Τ4) και τριιωδοθυρονίνη (Τ3), οι οποίες ρυθμίζουν τον βασικό μεταβολικό ρυθμό, τη θερμοκρασία του σώματος, την καρδιακή λειτουργία, την πέψη, την ανάπτυξη και την ψυχοσωματική ισορροπία. Η παραγωγή των ορμονών αυτών ελέγχεται από την TSH (θυρεοειδοτρόπο ορμόνη), η οποία εκκρίνεται από την υπόφυση.

Διατροφικοί Παράγοντες που Επηρεάζουν τη Λειτουργία του Θυρεοειδούς

Η σωστή λειτουργία του θυρεοειδούς εξαρτάται από την επάρκεια ορισμένων θρεπτικών συστατικών, και η διατροφή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τόσο την πρόληψη όσο και την πορεία παθήσεων όπως ο υποθυρεοειδισμός, ο υπερθυρεοειδισμός και οι αυτοάνοσες θυρεοειδοπάθειες (π.χ. θυρεοειδίτιδα Hashimoto, νόσος Graves).

Κύρια Θρεπτικά Συστατικά για την Υγεία του Θυρεοειδούς

Ιώδιο : το ιώδιο είναι απαραίτητο για τη σύνθεση των θυρεοειδικών ορμονών. Βρίσκεται κυρίως στο ιωδιούχο αλάτι, στα ψάρια, στα θαλασσινά, στα αυγά και στα γαλακτοκομικά. Ωστόσο, η υπερβολική πρόσληψή του, ιδιαίτερα μέσω συμπληρωμάτων ή υπερκατανάλωσης φυκιών, μπορεί να προκαλέσει δυσλειτουργία σε άτομα με προδιάθεση για Hashimoto ή Graves.

Σελήνιο : Το σελήνιο είναι επίσης κρίσιμο, καθώς συμμετέχει στη μετατροπή της Τ4 σε Τ3 και στην προστασία του θυρεοειδούς από οξειδωτικό στρες. Βρίσκεται στα βραζιλιάνικα φιστίκια, στα αυγά, στον τόνο, στους σπόρους και στα δημητριακά ολικής άλεσης. Το ίδιο ισχύει και για τον ψευδάργυρο, που συμβάλλει στην παραγωγή και ρύθμιση των θυρεοειδικών ορμονών.

Ψευδάργυρος: Ο ψευδάργυρος συναντάται στα οστρακοειδή, στους ξηρούς καρπούς, στα αυγά και στα φασόλια.

Σίδηρος: Η ανεπάρκεια σιδήρου μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του θυρεοειδούς, ενώ η καλή απορρόφηση του ενισχύεται με βιταμίνη C.

Βιταμίνη D: Σημαντικός είναι και ο ρόλος της βιταμίνης D, ιδίως στην αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, καθώς η ανεπάρκειά της σχετίζεται με αυξημένη φλεγμονώδη δραστηριότητα. Η βιταμίνη D προσλαμβάνεται από την ηλιακή έκθεση, τα λιπαρά ψάρια και εμπλουτισμένα τρόφιμα.

Τρόφιμα που Χρειάζονται Προσοχή

ορισμένες τροφές μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τη λειτουργία του θυρεοειδούς όταν καταναλώνονται σε υπερβολικό βαθμό.

Οι λεγόμενες γοϊτρογόνες τροφές (goitrogens), όπως το λάχανο, το μπρόκολο, το κουνουπίδι και η σόγια, εμποδίζουν την πρόσληψη ιωδίου από τον αδένα. Παρόλα αυτά, με το μαγείρεμα η γοϊτρογόνος δράση τους μειώνεται αισθητά και μπορούν να ενταχθούν με μέτρο σε μια ισορροπημένη διατροφή.

Η υπερκατανάλωση σόγιας (κυρίως μέσω ροφημάτων ή σκευασμάτων) μπορεί επίσης να επηρεάσει την απορρόφηση της λεβοθυροξίνης (Τ4).

Συμπτώματα διαταραγμένης λειτουργίας θυρεοειδούς αδένα

Ο θυρεοειδής αδένας επηρεάζει σχεδόν όλα τα συστήματα του οργανισμού μέσω των ορμονών του (Τ3 και Τ4). Όταν η λειτουργία του διαταράσσεται, είτε προς την κατεύθυνση του υποθυρεοειδισμού είτε προς τον υπερθυρεοειδισμό, προκαλούνται χαρακτηριστικά αλλά συχνά μη ειδικά συμπτώματα.

Παρακάτω παρατίθενται τα βασικά συμπτώματα διαταραγμένης λειτουργίας του θυρεοειδούς:

Συμπτώματα Υποθυρεοειδισμού (χαμηλή λειτουργία του θυρεοειδούς)

Οφείλεται σε μειωμένη παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών. Είναι η πιο συχνή μορφή δυσλειτουργίας, κυρίως σε γυναίκες και σε περιπτώσεις αυτοάνοσης θυρεοειδίτιδας (Hashimoto).

Χαρακτηριστικά συμπτώματα:

• Κόπωση, υπνηλία

• Αύξηση βάρους χωρίς αντίστοιχη αύξηση πρόσληψης τροφής

• Ξηροδερμία, εύθραυστα νύχια, ξηρά μαλλιά, τριχόπτωση

• Ευαισθησία στο κρύο

• Βραδυκαρδία (χαμηλός καρδιακός ρυθμός)

• Δυσκοιλιότητα

• Κατακράτηση υγρών – πρήξιμο στο πρόσωπο ή στα άκρα

• Κατάθλιψη, κακή διάθεση ή βραδύτητα στη σκέψη

• Διαταραχές περιόδου, υπογονιμότητα

• Χαμηλή libido

• Βραχνή φωνή

• Επιβράδυνση αντανακλαστικών

• Αυξημένη χοληστερίνη

Συμπτώματα Υπερθυρεοειδισμού (υπερβολική παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών)

Οφείλεται σε αυξημένη έκκριση Τ3 και Τ4 και προκαλεί επιτάχυνση του μεταβολισμού.

Χαρακτηριστικά συμπτώματα:

• Ανεξήγητη απώλεια βάρους

• Ταχυκαρδία, αίσθημα παλμών

• Νευρικότητα, άγχος, ευερεθιστότητα

• Τρέμουλο χεριών

• Εφίδρωση, δυσανεξία στη ζέστη

• Αϋπνία

• Μυϊκή αδυναμία, ιδιαίτερα στους μηρούς/βραχίονες

• Διάρροια ή συχνές κενώσεις

• Ακανόνιστος ή ελαφρύς κύκλος περιόδου

• Οφθαλμοπάθεια (σε νόσο Graves): εξόφθαλμο, ερεθισμός ή διπλωπία

Γενικά σημεία που εγείρουν υποψίες:

⇒ Απότομες μεταβολές βάρους χωρίς προφανή αιτία

⇒ Δερματικά ή μαλλιαρά προβλήματα (ξηρότητα, τριχόπτωση)

⇒ Συνεχής κούραση ή υπερδιέγερση

⇒ Διαταραχές περιόδου ή γονιμότητας

⇒ Καρδιακά συμπτώματα χωρίς καρδιολογική αιτία

Εάν υπάρχουν υποψίες για διαταραχή της θυρεοειδικής λειτουργίας, είναι απαραίτητος εργαστηριακός έλεγχος (TSH, FT4, FT3, anti-TPO, anti-TG) και εκτίμηση από ενδοκρινολόγο.

Θυρεοειδής και Σωματικό Βάρος. Πώς Συνδέονται;

Ο θυρεοειδής αδένας ρυθμίζει τον βασικό μεταβολικό ρυθμό (BMR), δηλαδή τις θερμίδες που καίει ο οργανισμός σε κατάσταση ηρεμίας. Όταν η λειτουργία του διαταράσσεται, προκαλούνται μεταβολές στο βάρος, που δεν εξηγούνται εύκολα από τη διατροφή ή τη φυσική δραστηριότητα.

Υποθυρεοειδισμός και Αύξηση Βάρους

Ο υποθυρεοειδισμός χαρακτηρίζεται από χαμηλά επίπεδα θυρεοειδικών ορμονών, γεγονός που οδηγεί σε:

• Μείωση του μεταβολισμού

• Κατακράτηση υγρών

• Εύκολη αύξηση σωματικού βάρους, κυρίως από υγρά και όχι καθαρό λίπος

• Δυσκολία απώλειας βάρους ακόμη και με δίαιτα

Όταν ο υποθυρεοειδισμός ρυθμιστεί με ορμονική αγωγή (λεβοθυροξίνη) και η TSH επανέλθει σε φυσιολογικά επίπεδα, δεν εμποδίζεται η απώλεια βάρους, αλλά απαιτείται υπομονή και κατάλληλη καθοδήγηση.

Υπερθυρεοειδισμός και Απώλεια Βάρους

Στον υπερθυρεοειδισμό παρατηρείται:

• Επιτάχυνση του μεταβολισμού

• Απώλεια βάρους παρά αυξημένη όρεξη

• Καύση μυϊκής μάζας, ιδιαίτερα σε σοβαρές περιπτώσεις

• Συχνή διάρροια και αυξημένη θερμογένεση

Η απώλεια βάρους είναι παθολογική και μη βιώσιμη, καθώς συνοδεύεται από αδυναμία, νευρικότητα και καρδιολογικά προβλήματα.

Τι Πρέπει να Γνωρίζουμε

♦ Δεν φταίει πάντα ο θυρεοειδής για την αύξηση βάρους. Συχνά συνυπάρχουν χαμηλή φυσική δραστηριότητα, ακατάστατη διατροφή ή κακή ρύθμιση φαρμακευτικής αγωγής.

♦ Η κατάλληλη φαρμακευτική ρύθμιση είναι προϋπόθεση για οποιαδήποτε επιτυχημένη παρέμβαση στο βάρος.

♦ Η υποθερμιδική δίαιτα χωρίς καθοδήγηση μπορεί να μειώσει περαιτέρω τη λειτουργία του θυρεοειδούς.

♦ Η απώλεια βάρους είναι εφικτή και ασφαλής όταν συνδυάζεται με:

    −Επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης

    −Ισορροπημένη, αντιφλεγμονώδη διατροφή (π.χ. μεσογειακή)

    −Καθοδήγηση από κλινικό διαιτολόγο

    −Ρύθμιση της ορμονικής θεραπείας από ενδοκρινολόγο

Ο ρόλος του διαιτολόγου είναι καθοριστικός στην ορθή διαχείριση θυρεοειδικών παθήσεων. Ο διαιτολόγος μπορεί να αξιολογήσει τυχόν ελλείψεις σε μικροθρεπτικά συστατικά, να προτείνει εξατομικευμένο διατροφικό πλάνο, να ενσωματώσει τις ανάγκες φαρμακευτικής αγωγής, να βοηθήσει στην ασφαλή απώλεια βάρους και να υποστηρίξει τη συνολική βελτίωση της μεταβολικής και ενδοκρινικής υγείας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.Chaker, L., Bianco, A. C., Jonklaas, J., & Peeters, R. P. (2017). Hypothyroidism. The Lancet, 390(10101), 1550–1562.

2.Zimmermann, M. B., & Boelaert, K. (2015). Iodine deficiency and thyroid disorders. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 3(4), 286–295.

3.Duntas, L. H. (2015). Selenium and the thyroid: A close-knit connection. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 100(2), 285–293.

4.Liontiris, M. I., & Mazokopakis, E. E. (2017). A concise review of Hashimoto thyroiditis: Cause, diagnosis, and management. Hormones, 16(4), 373–381.

5.Rayman, M. P. (2019). Multiple nutritional factors and thyroid disease. Thyroid, 29(4), 462–479.