ΛΙΠΩΔΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗ ΗΠΑΤΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΛΙΠΩΔΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗ ΗΠΑΤΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 

Ορισμός της Λιπώδους Διήθησης Ήπατος

Η λιπώδης διήθηση του ήπατος, γνωστή και ως ηπατική στεάτωση, είναι η παθολογική εναπόθεση λίπους, κυρίως τριγλυκεριδίων, στα ηπατοκύτταρα. Όταν η συσσώρευση υπερβαίνει το 5% του συνολικού βάρους του ήπατος, γίνεται λόγος για στεάτωση. Η νόσος διακρίνεται σε αλκοολική και μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος (NAFLD), με την τελευταία να αποτελεί τη συχνότερη ηπατοπάθεια στις δυτικές κοινωνίες.

Παράγοντες Κινδύνου για τη λιπώδη διήθηση

Η λιπώδης διήθηση σχετίζεται με μεταβολικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων:

•Παχυσαρκία (κυρίως η αυξημένη εναπόθεση σπλαχνικού λίπους)

•Διαβήτης τύπου 2 και αντίσταση στην ινσουλίνη

•Δυσλιπιδαιμία (υψηλή χοληστερόλη, αυξημένα τριγλυκερίδια, χαμηλή HDL)

•Καθιστική ζωή

•Υπερθερμιδική διατροφή με υψηλή πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών, ζάχαρης και επεξεργασμένων υδατανθράκων

•Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών

•Υποθυρεοειδισμός

•Χρήση φαρμάκων (π.χ. κορτικοστεροειδή, ταμοξιφαίνη, μεθοτρεξάτη)

Συμπτώματα

Στα αρχικά στάδια, η νόσος είναι ασυμπτωματική. Σε πιο προχωρημένα στάδια, ενδέχεται να εμφανιστούν συμπτώματα όπως αίσθημα κόπωσης, ασαφής κοιλιακή δυσφορία ή πόνος (ιδίως στο δεξιό άνω τεταρτημόριο), διόγκωση ήπατος (ηπατομεγαλία).

Αν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να εξελιχθεί σε στεατοηπατίτιδα (NASH), ίνωση, κίρρωση και ακόμη και ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα.

Διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται σε διαγνωστικά απεικονιστικά εργαλεία (όπως υπερηχογράφημα ήπατος, ελαστογραφία, μαγνητική τομογραφία), σε εργαστηριακούς δείκτες (αυξημένες τρανσαμινάσες ALT, AST, γGT) και βιοψία ήπατος (σε επιλεγμένες περιπτώσεις για επιβεβαίωση στεατοηπατίτιδας)

Ο Ρόλος της Διατροφής

Η διατροφή αποτελεί κρίσιμο τροποποιήσιμο παράγοντα τόσο στην πρόληψη όσο και στην αναστροφή της ηπατικής στεάτωσης.

Βασικός στόχος είναι η σταδιακή απώλεια σωματικού βάρους (~7-10%), η οποία έχει αποδειχθεί ότι μειώνει το λίπος στο ήπαρ και βελτιώνει τη φλεγμονή.

Η απώλεια βάρους αποτελεί τον βασικό θεραπευτικό στόχο για τη μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος (NAFLD) και ειδικά για τις περιπτώσεις όπου συνυπάρχουν ινσουλινοαντίσταση, μεταβολικό σύνδρομο ή/και NASH (στεατοηπατίτιδα).

Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι:

•Απώλεια ≥5% του αρχικού σωματικού βάρους βελτιώνει τη στεάτωση (τη συσσώρευση λίπους στο ήπαρ).

•Απώλεια ≥7-10% μειώνει τη φλεγμονή και τον ινωτικό εκφυλισμό (κίνδυνο για NASH και κίρρωση).

•Απώλεια ≥10% σε ορισμένες μελέτες έχει φανεί και μερική αναστροφή της ίνωσης.

Η σταδιακή απώλεια βάρους είναι πιο αποτελεσματική και ασφαλής γι αυτό συνιστάται μείωση 0,5–1 κιλό ανά εβδομάδα, ενώ η γρήγορη απώλεια βάρους (>1,5 κιλό/εβδομάδα) μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, αυξάνοντας την οξειδωτική βλάβη και τη φλεγμονή στο ήπαρ.

Τροφές που πρέπει να αποφεύγονται στη λιπώδη διήθηση του ήπατος

Στη λιπώδη διήθηση του ήπατος (ιδιαίτερα στη μη αλκοολική λιπώδη νόσο – NAFLD), υπάρχουν συγκεκριμένες κατηγορίες τροφών που επιβαρύνουν τη λειτουργία του ήπατος, ενισχύουν τη λιπογένεση και τη φλεγμονή και πρέπει να αποφεύγονται ή να περιορίζονται αυστηρά.

1.Πρόσθετα και απλά σάκχαρα

Η κατανάλωση τους, οδηγεί στην αυξημένη σύνθεση και εναπόθεση λίπους στο ήπαρ και τελικά στην εμφάνιση ή επιδείνωση της νόσου.

Τροφές όπως:

•Ζάχαρη, γλυκόζη, φρουκτόζη (κυρίως από σιρόπι καλαμποκιού υψηλής φρουκτόζης)

•Αναψυκτικά (τύπου cola, ενεργειακά ποτά)

•Συσκευασμένοι χυμοί φρούτων

•Γλυκά, αρτοσκευάσματα, μπισκότα, επεξεργασμένα δημητριακά

2.Κορεσμένα και τρανς λιπαρά

Συσχετίζονται με φλεγμονή, ινσουλινοαντοχή και επιδείνωση της στεάτωσης.

Τροφές όπως:

•Κόκκινο κρέας, επεξεργασμένα κρέατα (λουκάνικα, σαλάμια)

•Βούτυρο, κρέμα γάλακτος, λιπαρά τυριά

•Τηγανητά φαγητά (ειδικά τύπου fast food)

•Μαργαρίνες με τρανς λιπαρά

•Έτοιμα σνακ, κρουασάν, πατατάκια

3.Επεξεργασμένοι υδατάνθρακες

Προκαλούν ταχεία αύξηση γλυκόζης και ινσουλίνης, ενισχύοντας τη λιπογένεση.

Τροφές όπως:

•Άσπρο ψωμί, λευκά μακαρόνια και ρύζι

•Δημητριακά πρωινού με ζάχαρη

•Σφολιατοειδή και προϊόντα αρτοποιίας από λευκό αλεύρι

4.Αλκοόλ

Προτείνεται πλήρης αποχή σε όλους τους ασθενείς με NAFLD/NASH. Ακόμη και σε μικρές ποσότητες, το αλκοόλ μπορεί να επιδεινώσει τη φλεγμονή και να μετατρέψει τη NAFLD σε NASH.

5.Αλάτι και τρόφιμα υψηλής περιεκτικότητας σε νάτριο

Προσοχή στην κατανάλωση αλατιού καθώς η υπερκατανάλωση νατρίου σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο ινσουλινοαντίστασης και αρτηριακής υπέρτασης.

Αποφευγεται τροφές όπως ετοιμα φαγητά, κονσέρβες, αλατισμένοι ξηροί καρποί, παστά, μαγειρικοί κύβοι, σάλτσες (σόγιας, barbeque κ.λπ.)

Διατροφή για την Αντιμετώπιση της Λιπώδους Διήθησης

1.Μεσογειακή Διατροφή

Η πιο τεκμηριωμένη διατροφική προσέγγιση για τη NAFLD, με αποδεδειγμένα κλινικά οφέλη είναι η μεσογειακή δίαιτα η οποία βελτιώνει την ινσουλινοαντίσταση, μειώνει τη φλεγμονή και έχει προστατευτική δράση στο ήπαρ.

Κύρια χαρακτηριστικά:

•Υψηλή κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, οσπρίων και δημητριακών ολικής άλεσης

•Κύρια πηγή λίπους: ελαιόλαδο

•Κατανάλωση ψαριών (2–3 φορές/εβδομάδα), ειδικά λιπαρών (π.χ. σολομός, σαρδέλα)

•Μέτρια κατανάλωση ξηρών καρπών και σπόρων

•Περιορισμένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος, ζάχαρης και κορεσμένων λιπαρών

•Μέτρια (ή μηδενική) κατανάλωση αλκοόλ

2. Δίαιτες Χαμηλού Γλυκαιμικού Δείκτη και Φορτίου

Η διατροφή με χαμηλό ΓΔ σχετίζεται με μειωμένο ηπατικό λίπος και βελτίωση της ηπατικής ευαισθησίας στην ινσουλίνη.

Τρόφιμα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη:

•Όσπρια (φακές, ρεβίθια, φασόλια)

•Βρόμη, κινόα, καστανό ρύζι

•Μη αμυλούχα λαχανικά

•Φρούτα με μέτρο (π.χ. μήλο, αχλάδι, μούρα)

•Ξηροί καρποί χωρίς αλάτι

3.Διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες (≥25–30g/ημέρα)

Οι φυτικές ίνες προάγουν τον κορεσμό και βοηθούν στην απώλεια βάρους, ρυθμίζουν τη γλυκαιμία και βελτιώνουν το εντερικό μικροβίωμα, το οποίο σχετίζεται με την ηπατική υγεία.

Κύριες Πηγές:

•Δημητριακά ολικής άλεσης

•Φρούτα με φλούδα

•Λαχανικά (ιδίως πράσινα φυλλώδη)

•Όσπρια

•Σπόροι chia, λιναρόσπορος

4.Αντικατάσταση κορεσμένων με ακόρεστα λιπαρά

Τα μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά έχουν αντιφλεγμονώδη δράση.

Προτεινόμενες αλλαγές:

•Ελαιόλαδο αντί για βούτυρο ή μαργαρίνη

•Αβοκάντο αντί για σάλτσες/τυριά

•Ξηροί καρποί και σπόροι (π.χ. καρύδια, αμύγδαλα) αντί για επεξεργασμένα σνακ

•Λιπαρά ψάρια αντί για κόκκινο κρέας

5.Αύξηση πρόσληψης αντιοξειδωτικών και πολυφαινολών

Προστατεύουν από οξειδωτικό στρες και φλεγμονή του ήπατος.

Κύριες Πηγές:

•Φρούτα του δάσους (βατόμουρα, μύρτιλα, φράουλες)

•Ελαιόλαδο έξτρα παρθένο

•Πράσινο τσάι

•Κουρκουμάς, τζίντζερ, κανέλα

•Μαύρη σοκολάτα (σε μικρές ποσότητες)

6.Επαρκής πρωτεϊνική πρόσληψη

Είναι σημαντική, ιδίως σε υπέρβαρους ή άτομα που προσπαθούν να μειώσουν λίπος χωρίς να χάσουν μυϊκή μάζα.

Προτεινόμενα είδη πρωτεΐνης:

•Ψάρια και θαλασσινά

•Φυτικές πρωτεΐνες (όσπρια, τόφου, κινόα)

•Αυγά (σε μέτριες ποσότητες)

•Γιαούρτι χαμηλών λιπαρών ή κεφίρ

•Τυριά με μέτρο

7.Επαρκής ενυδάτωση

Η ενυδάτωση είναι σημαντική καθώς υποστηρίζει τη λειτουργία του ήπατος, βοηθά στη διατήρηση της ροής της χολής, η οποία συμβάλλει στη σωστή πέψη και αποβολή λιπιδίων, μειώνει την κατακράτηση υγρών και το φούσκωμα, που συχνά παρατηρούνται σε ασθενείς με μεταβολικές διαταραχές. Βοηθά στον κορεσμό και μπορεί να υποστηρίξει την προσπάθεια απώλειας βάρους (π.χ. πίνοντας νερό πριν από τα γεύματα).

Η Σημασία της Άσκησης

Η τακτική φυσική δραστηριότητα (150–300 λεπτά μέτριας έντασης/εβδομάδα) μειώνει το λίπος στο ήπαρ ακόμη και χωρίς απώλεια βάρους. Επιπλέον βελτιώνει την ινσουλινοευαισθησία, τη μεταβολική υγεία και την ηπατική λειτουργία.

Προτείνονται:

•Αερόβια άσκηση (περπάτημα, ποδήλατο, κολύμβηση)

•Ασκήσεις αντιστάσεων (δύο φορές/εβδομάδα)

Συμπερασματικά

Η λιπώδης διήθηση ήπατος αποτελεί μια σιωπηρή, αλλά σοβαρή μεταβολική διαταραχή με σημαντικές προεκτάσεις για την υγεία. Η έγκαιρη παρέμβαση μέσω διατροφής και άσκησης είναι θεμελιώδης, τόσο για την πρόληψη όσο και για την αναστροφή της. Η διαχείριση της λιπώδους διήθησης στηρίζεται σε επιστημονική καθοδήγηση με στόχο τη μακροπρόθεσμη βελτίωση της ηπατικής και μεταβολικής υγείας και ο διαιτολόγος είναι πολύτιμος σύμμαχος του ασθενούς στον δρόμο για την αναστροφή της νόσου και την πρόληψη επιπλοκών.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.European Association for the Study of the Liver (EASL). (2024). Clinical practice guidelines on non-invasive tests for evaluation of liver disease severity and prognosis. Journal of Hepatology.

2.Chalasani, N., et al, (2018). The diagnosis and management of nonalcoholic fatty liver disease: Practice guidance from the American Association for the Study of Liver Diseases. Hepatology, 67(1), 328–357.

3.Mantovani, A., et al (2020). Nonalcoholic fatty liver disease and risk of cardiovascular disease. Metabolism, 111, 154183.

4.Zelber-Sagi, S., Salomone, F., & Mlynarsky, L. (2017). The effect of the Mediterranean diet on nonalcoholic fatty liver disease: A systematic review and meta-analysis. Journal of Hepatology, 67(4), 734–742.

5.Younossi, Z. M., et al, (2016). Global epidemiology of nonalcoholic fatty liver disease-Meta‐analytic assessment of prevalence, incidence, and outcomes. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 13, 328–340.