ΚΟΙΛΙOΚΑΚΗ: ΔΕΝ ΑΡΚΕΙ ΑΠΛΩΣ ΝΑ ΚΟΨΕΙΣ ΤΗ ΓΛΟΥΤΕΝΗ

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ: ΔΕΝ ΑΡΚΕΙ ΑΠΛΩΣ ΝΑ ΚΟΨΕΙΣ ΤΗ ΓΛΟΥΤΕΝΗ 

Η διάγνωση της κοιλιοκάκης συχνά συνοδεύεται από την απλή, αλλά ελλιπή, οδηγία «κόψε τη γλουτένη». Για πολλούς ανθρώπους αυτό σημαίνει αντικατάσταση του ψωμιού, των ζυμαρικών και των αρτοσκευασμάτων με προϊόντα του εμπορίου, χωρίς γλουτένη ή αλλιώς «gluten-free». Παρ’ όλα αυτά, ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών συνεχίζει να εμφανίζει συμπτώματα, κόπωση, αναιμία ή γαστρεντερικές ενοχλήσεις, παρά τη συμμόρφωση στη δίαιτα χωρίς γλουτένη.

Η πραγματικότητα είναι ότι η κοιλιοκάκη δεν αντιμετωπίζεται απλώς με την αποφυγή της γλουτένης, αλλά απαιτεί συνολική, θεραπευτική και εξατομικευμένη διατροφική προσέγγιση.

Τι είναι πραγματικά η κοιλιοκάκη

Η κοιλιοκάκη είναι ένα χρόνιο αυτοάνοσο νόσημα, στο οποίο η κατανάλωση γλουτένης πυροδοτεί ανοσολογική αντίδραση που καταστρέφει τον βλεννογόνο του λεπτού εντέρου. Η βλάβη των εντερικών λαχνών οδηγεί σε μειωμένη απορρόφηση θρεπτικών συστατικών και μπορεί να προκαλέσει τόσο γαστρεντερικά όσο και εξωεντερικά συμπτώματα.

Εκτός από διάρροια, φούσκωμα ή κοιλιακό άλγος, η κοιλιοκάκη μπορεί να σχετίζεται με:

• σιδηροπενική αναιμία

• χρόνια κόπωση

• οστεοπενία ή οστεοπόρωση

• νευρολογικά ή δερματικά συμπτώματα

Η πάθηση είναι δια βίου, και η διατροφή αποτελεί τη βασική και μοναδική θεραπεία.

Γιατί η απλή gluten-free διατροφή δεν επαρκεί

Η δίαιτα χωρίς γλουτένη είναι απαραίτητη, αλλά συχνά εφαρμόζεται με τρόπο που δεν καλύπτει τις πραγματικές ανάγκες του οργανισμού. Πολλά επεξεργασμένα προϊόντα χωρίς γλουτένη, είναι φτωχά σε φυτικές ίνες, βιταμίνες του συμπλέγματος Β, σίδηρο και φυλλικό οξύ, ενώ περιέχουν περισσότερα λιπαρά και σάκχαρα για λόγους γεύσης και υφής.

Επιπλέον, η επιμόλυνση με γλουτένη παραμένει συχνό πρόβλημα, τόσο στο σπίτι όσο και στην εστίαση, καθώς ακόμη και πολύ μικρές ποσότητες μπορούν να διατηρήσουν τη φλεγμονή στο έντερο, ακόμη και χωρίς έντονη συμπτωματολογία.

Σε αρκετές περιπτώσεις, τα επίμονα συμπτώματα δεν οφείλονται μόνο στην κοιλιοκάκη, αλλά και σε συνυπάρχουσες καταστάσεις όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου.

Συχνά λάθη στη διατροφή της κοιλιοκάκης

Στην κλινική πράξη παρατηρούνται συχνά:

♦ υπερκατανάλωση επεξεργασμένων gluten-free προϊόντων

♦ περιορισμένη ποικιλία τροφίμων

♦ φόβος για φυσικά τρόφιμα χωρίς γλουτένη όπως όσπρια, ψευδοδημητριακά

♦ απουσία ελέγχου θρεπτικών ελλείψεων

♦ αυτοδιαχείριση χωρίς επιστημονική καθοδήγηση

Τα λάθη αυτά μπορούν να επηρεάσουν τόσο την εντερική επούλωση όσο και τη συνολική υγεία.

Η σημασία της συνολικής διατροφικής αξιολόγησης

Η κοιλιοκάκη δεν αφορά μόνο το έντερο. Η δυσαπορρόφηση που προηγείται της διάγνωσης μπορεί να έχει αφήσει διατροφικά αποθέματα χαμηλά, ακόμη και μετά την έναρξη της ειδικής δίαιτας χωρίς γλουτένη. Συχνά απαιτείται έλεγχος και παρακολούθηση:

• σιδήρου και φερριτίνης

• βιταμίνης D

• βιταμίνης Β12

• οξέος

ενώ ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε περιόδους αυξημένων αναγκών, όπως η εγκυμοσύνη.

Τι χρειάζεται πραγματικά ένα άτομο με κοιλιοκάκη

Η αποτελεσματική διατροφική αντιμετώπιση της κοιλιοκάκης δεν περιορίζεται στην αποφυγή της γλουτένης. Στόχος δεν είναι απλώς η αποφυγή συμπτωμάτων, αλλά η αποκατάσταση της εντερικής λειτουργίας, η κάλυψη των θρεπτικών αναγκών και η μακροχρόνια προστασία της υγείας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τα εξής:

1. Διατροφή βασισμένη σε φυσικά gluten-free τρόφιμα

Η βάση της διατροφής πρέπει να είναι τρόφιμα που εκ φύσεως δεν περιέχουν γλουτένη και όχι μόνο τυποποιημένα gluten-free προϊόντα. Αυτό συμβάλλει σε καλύτερη θρεπτική ποιότητα και μειώνει τον κίνδυνο ελλείψεων.

Τέτοια τρόφιμα περιλαμβάνουν:

•λαχανικά και φρούτα εποχής

•όσπρια

•πατάτα, ρύζι, καλαμπόκι

•ψευδοδημητριακά (π.χ. κινόα, φαγόπυρο)

•ψάρι, αυγά, άπαχο κρέας

•γαλακτοκομικά (εφόσον είναι ανεκτά)

Η προσέγγιση αυτή συνδέεται άμεσα με ένα μεσογειακό και αντιφλεγμονώδες διατροφικό πρότυπο, το οποίο έχει θετικά αποτελέσματα τόσο στο έντερο, όσο και στη συνολική υγεία.

2. Επαρκής πρόσληψη φυτικών ινών

Η διατροφή χωρίς γλουτένη, συχνά είναι χαμηλή σε φυτικές ίνες, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε δυσκοιλιότητα, διαταραχές του μικροβιώματος και επιμονή φουσκώματος.

Η σταδιακή ενσωμάτωση, λαχανικών, φρούτων, οσπρίων και φυσικών δημητριακών χωρίς γλουτένη, είναι απαραίτητη, με προσαρμογή ανάλογα με την ατομική ανοχή ή την ύπαρξη συμπτωμάτων τύπου ευερέθιστου εντέρου.

3. Έλεγχος και αποκατάσταση θρεπτικών ελλείψεων

Πολλοί ασθενείς με κοιλιοκάκη εμφανίζουν ελλείψεις ήδη από τη στιγμή της διάγνωσης, λόγω παρατεταμένης δυσαπορρόφησης. Ακόμη και μετά την έναρξη της gluten-free διατροφής, οι αποθήκες θρεπτικών συστατικών μπορεί να χρειάζονται χρόνο για να αποκατασταθούν.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η παρακολούθηση:

• σιδήρου και φερριτίνης

• βιταμίνης D

• βιταμίνης Β12

• φυλλικού οξέος

• ασβεστίου

Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται προσωρινή ή μακροχρόνια συμπληρωματική αγωγή, πάντα εξατομικευμένα.

4. Προστασία της υγείας των οστών

Η κοιλιοκάκη σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο οστεοπενίας και οστεοπόρωσης, ιδιαίτερα όταν η διάγνωση καθυστερεί. Η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D, σε συνδυασμό με σωστή ενεργειακή πρόσληψη και φυσική δραστηριότητα, αποτελεί βασικό πυλώνα της διατροφικής φροντίδας.

5. Εκπαίδευση για αποφυγή επιμόλυνσης με γλουτένη

Η σωστή διαχείριση της κοιλιοκάκης απαιτεί γνώση και επαγρύπνηση στην οικιακή κουζίνα, στις ετικέτες τροφίμων, στην εστίαση και τα ταξίδια, καθώς η επιμόλυνση, ακόμη και χωρίς έντονα συμπτώματα, μπορεί να καθυστερήσει την εντερική επούλωση και να αυξήσει τον κίνδυνο επιπλοκών.

6. Εξατομίκευση και προσαρμογή στις ατομικές ανάγκες

Δεν αντιδρούν όλοι οι ασθενείς με κοιλιοκάκη το ίδιο στα ίδια τρόφιμα. Παράγοντες όπως:

-συνύπαρξη ευερέθιστου εντέρου (IBS)

-ορμονικές μεταβολές

-εγκυμοσύνη ή παιδική ηλικία

-επίπεδο φυσικής δραστηριότητας

καθορίζουν τις διατροφικές ανάγκες και την ανοχή. Γι’ αυτό και η εξατομικευμένη διατροφική καθοδήγηση είναι καθοριστική.

7. Μακροχρόνια παρακολούθηση και υποστήριξη

Η κοιλιοκάκη δεν είναι μια δίαιτα που εφαρμόζεται για λίγους μήνες. Είναι δια βίου κατάσταση, που απαιτεί επαναξιολόγηση, προσαρμογή και υποστήριξη σε κάθε φάση ζωής.

Η συνεργασία με διαιτολόγο με εμπειρία στην κοιλιοκάκη βοηθά τον ασθενή να περάσει από την απλή αποφυγή, στη συνειδητή, ισορροπημένη και ασφαλή διατροφή.

Συμπέρασμα

Η διαιτα χωρίς γλουτένη είναι απαραίτητη, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Η κοιλιοκάκη είναι μια κατάσταση που απαιτεί γνώση, συνέπεια και επιστημονική καθοδήγηση, ώστε η διατροφή να λειτουργεί ως θεραπεία και όχι απλώς ως περιορισμός με σκοπό τη μακροπρόθεσμη υγεία και ποιότητα ζωής.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.European Society for the Study of Coeliac Disease. Guidelines for the diagnosis and management of coeliac disease.

2.Catassi C, Fasano A. Celiac disease. New England Journal of Medicine.

3.Lebwohl B, Sanders DS, Green PHR. Coeliac disease. The Lancet.

4.Hallert C et al. Nutritional deficiencies in treated celiac disease. Clinical Gastroenterology and Hepatology.

5.World Gastroenterology Organisation. Global guidelines on celiac disease.