Διαιτητική αντιμετώπιση της νεφρολιθίασης

Διαιτητική αντιμετώπιση της νεφρολιθίασης

Η νεφρολιθίαση είναι μια πάθηση, στην οποία παρατηρείται συγκέντρωση κρυσταλλικών ουσιών στο νεφρικό παρέγχυμα. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, οι κρυσταλλικές ουσίες απεκκρίνονται στα ούρα ή δε σχηματίζονται καθόλου. Η συγκέντρωση των ουσιών αυτών έχει ως αποτέλεσμα τον σχηματισμό λίθων μέσα στην αποχετευτική μοίρα του ουροποιητικού συστήματος.

Προδιαθεσικοί Παράγοντες

Η νεφρολιθίαση είναι κοινό πρόβλημα υγείας στον γενικό πληθυσμό. Πάνω από το 10% των ανδρών και το 5% των γυναικών έχουν στο ιστορικό τους ένα επεισόδιο νεφρολιθίασης, έως την ηλικία των 70 χρόνων. Είναι συχνότερο στους άνδρες σε σχέση με τις γυναίκες (αναλογία 2:1) και η συχνότητα αυξάνεται με την ηλικία. Επιπλέον, στην επιδημιολογία της νεφρολιθίασης εκτός από το φύλο σημαντικό ρόλο παίζουν η κληρονομικότητα, η ηλικία, τα εθνικά χαρακτηριστικά, αλλά και περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως η διατροφή, η λήψη φαρμάκων, η γεωγραφική θέση της χώρας, η εποχή και το κλίμα.

Συμπτώματα

Μερικά από τα πιο κοινά συμπτώματα της νεφρολιθίασης είναι:

• Ο πόνος, που οφείλεται στη μετακίνηση της πέτρας από την πύελο στον ουρητήρα και κυμαίνεται από την ήπια ενόχληση έως τον ιδιαίτερα οξύ πόνο χρονικής διάρκειας 5-20 λεπτών και χαρακτηρίζεται ως κολικός νεφρού.

• Επίμονη τάση για ούρηση.

• Αιματουρία, που οφείλεται κυρίως στον τραυματισμό της πυέλου ή του ουρητήρα από την πέτρα.

• Ναυτία, είτε μόνη της ως σύμπτωμα, είτε σε συνδυασμό με τα προηγούμενα.

Κατάταξη λίθων

Για την αποτελεσματικότερη πρόληψη ή αντιμετώπιση της νεφρολιθίασης, σημαντικό ρόλο παίζει η αναγνώριση του λίθου, ώστε ανάλογα με τον τύπο της πέτρας να ακολουθείται διατροφή με πιο συγκεκριμένες τροφές. Οι πέτρες ταξινομούνται ανάλογα με το μέγεθος, τη σύνθεση και την αιτιολογία της δημιουργίας τους. Έτσι λοιπόν, οι πιο συχνοί λίθοι είναι:

• Λίθοι οξαλικού ασβεστίου (αποτελούν το 80% των ουρολίθων και εντοπίζονται σε οποιοδήποτε σημείο στην ουροδόχο κύστη και σπάνια στον ουρητήρα)

• Λίθοι υδροξυαπατίτη

• Λίθοι στουβίτη

• Λίθοι ουρικού οξέος

• Μεικτοί λίθοι ασβεστίου και ουρικού οξέος

• Λίθοι από οργανικές ενώσεις όπως ξανθίνη, κυστίνη (σπάνιοι)

• Λίθοι φαρμακευτικών ουσιών

Βασικές διατροφικές συστάσεις για την πρόληψη της νεφρολιθίασης

1. Πρόσληψη υγρών: συστήνεται η αυξημένη πρόσληψη νερού σε περιπτώσεις προδιάθεσης για νεφρολιθίαση με σκοπό την αραίωση των ούρων σε οξαλικά και την παραγωγή δύο λίτρων από ούρα την ημέρα. Μελέτες έδειξαν, οτι η καθημερινή κατανάλωση 2,5-3 λίτρων νερού μπορεί να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου για νεφρολιθίαση σε ποσοστό 30-40%. Όσον αφορά την κατανάλωση υγρών, το νερό θεωρείται η καλύτερη επιλογή για την αποφυγή λίθων στα νεφρά. Ο καφές και το τσάι συστήνεται να καταναλώνονται με μέτρο, καθώς ναι μεν μειώνουν τον κίνδυνο σχηματισμού λίθων, όμως περιέχουν και οξαλικά, τα οποία και αντεδείκνυνται σε περιπτώσεις ασθενών με ιστορικό λίθων οξαλικού ασβεστίου.

2. Τροφές πλούσιες σε ασβέστιο: στους ασθενείς με νεφρολιθίαση προτείνεται μέτρια πρόσληψη ασβεστίου, δηλαδή περίπου δύο ισοδύναμα γάλακτος την ημέρα. Δεν πρέπει να αποφεύγεται η κατανάλωση ασβεστίου μέσω των τροφών, απεναντίας συστήνεται η μέτρια πρόσληψή του, διότι συνδέεται με τα οξαλικά των τροφών και βοηθάει στην αποφυγή σχηματισμού λίθων. Γι’ αυτό, εκτός από την ποσότητα, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και ο χρόνος πρόσληψής του, καθώς είναι προτιμότερο να λαμβάνεται μαζί με τα γεύματα.

3. Τροφές πλούσιες σε οξαλικά: οι περισσότερες πέτρες στα νεφρά αποτελούνται από οξαλικό ασβέστιο και τα αυξημένα επίπεδα οξαλικών στα ούρα αυξάνουν τον κίνδυνο για νεφρολιθίαση. Η περιεκτικότητα σε οξαλικά ποικίλλει και η κατανάλωση τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε αυτά μπορεί να οδηγήσει σε υπερξαλουρία και στον σχηματισμό λίθων οξαλικού ασβεστίου. Γι’ αυτό, σε περιπτώσεις ασθενών με λίθους οξαλικού ασβεστίου συστήνεται μια διατροφή με τροφές με χαμηλή συγκέντρωση σε οξαλικά και αποφυγή τροφών με υψηλή συγκέντρωση όπως σπανάκι, μαϊντανό, παντζάρια, σοκολάτα.

4. Βιταμίνη C: η πρόσληψη ασκορβικού οξέος σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να οδηγήσει σε κίνδυνο λιθίασης από οξαλικό ασβέστιο, γι’ αυτό συστήνεται η αποφυγή λήψης συμπληρώματος βιταμίνης C σε μεγάλες συγκεντρώσεις και η μέτρια πρόσληψή της μέσω των τροφών.

5. Ζωικές πρωτεΐνες: η κατανάλωση τροφών ζωικής προέλευσης σχετίζεται θετικά με τον κίνδυνο νεφρολιθίασης, λόγω της αυξημένης απέκκρισης ασβεστίου και ουρικού οξέος από τα ούρα και τον σχηματισμό λίθων ασβεστίου. Έτσι, λοιπόν, συστήνεται μια διατροφή χαμηλή σε ζωικές πρωτεΐνες είτε μόνη της, είτε σε συνδυασμό με μείωση αλατιού και αύξηση των φυτικών ινών (φρούτα και λαχανικά).

Συμπερασματικά, η νεφρολιθίαση είναι μια πολυπαραγοντική διαταραχή, η οποία μπορεί να αποφευχθεί, αλλά και να αντιμετωπιστεί με την κατάλληλη διαιτητική αγωγή που θα ακολουθεί το άτομο που νοσεί ή έχει προδιάθεση για την εμφάνιση νεφρολιθίασης. Η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή, η οποία αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως πρότυπο διατροφής για την προαγωγή της υγείας, της ευεξίας και της μακροζωίας, έχει και προστατευτική δράση ενάντια σε πλήθος νοσημάτων όπως καρδιαγγειακά, σακχαρώδη διαβήτη, καρκίνο, μεταβολικό σύνδρομο.

Έτσι λοιπόν, και στην πρόληψη της νεφρολιθίασης, οι βασικές διαιτητικές συστάσεις για τη σύνθεση μιας παραδοσιακής μεσογειακής διατροφής περιλαμβάνουν:

1. Αποφυγή υπερκατανάλωσης τροφίμων ζωικής προέλευσης (κρέας, λιπαρά ψάρια, αυγά)

2. Αποφυγή τροφών με αυξημένη συγκέντρωση σε οξαλικά οξέα (σπανάκι, σοκολάτα, αμύγδαλα, παντζάρια, καρύδια, ακτινίδια)

3. Μέτρια κατανάλωση αλατιού και αποφυγή αλατισμένων τροφών όπως παστά, καπνιστά, τυποποιημένα

4. Αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών (φρούτα, λαχανικά, όσπρια)

5. Μέτρια κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων (μέχρι 2 ισοδύναμα ημερησίως)

6. Αυξημένη κατανάλωση νερού

7. Μέτρια κατανάλωση καφεΐνης και τεΐνης από αναψυκτικά, καφέ και τσάι.

8. Διατήρηση του σωματικού βάρους σε φυσιολογικά επίπεδα

9. Μέτρια κατανάλωση σε αλκοολούχα ποτά

10. Κατανάλωση τροφών με αντιοξειδωτικές ουσίες όπως βιταμίνη Ε και β-καροτίνη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Haewook Han, Adam M. Segal et al. Nutritional Management of Kidney Stones (Nephrolithiasis). Clin Nutr Res. 2015 Jul; 4(3): 137–152. PMCID: PMC4525130

2.M. D. Sorensen et al. Dietary Intake of Fiber, Fruit, and Vegetables Decrease the Risk of Incident Kidney Stones in Women: A Women’s Health Initiative (WHI) Report. J Urol. 2014 Dec; 192(6): 1694–1699.

3.Taylor EN1, Curhan GC. Role of nutrition in the formation of calcium-containing kidney stone — Nephron Physiol 2004;98:p55-p63

4.Zeynep Gul, Manoj Monga, Medical and Dietary Therapy for Kidney Stone Prevention. Korean J Urol. 2014 Dec; 55(12): 775–779. PMCID: PMC4265710

5.Γερογιάννη ΚΣ, Γερογιάννη ΚΓ., Νεφρολιθίαση: Ο ρόλος του νοσηλευτή στη διαιτητική αγωγή. ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ 2009, 48(3): 165–172

6.Λιθίαση ουροποιητικού. Ινστιτούτο μελέτης ουρολογικών παθήσεων. Διαθέσιμο στο: www.imop.gr/uroinfo-urolithiasis.

7.Μπουρόπουλος Κ, Δαουάχερ Χ, Λιθίαση ουροποιητικού: Αιτιολογία, διάγνωση και θεραπεία. Ιατρικά Χρονικά Βορειοδυτικής Ελλάδας 2000, 1:62–71

Μαστορή Χριστίνα

Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, ΜΡΗ