ΔΥΣΑΝΕΞΙΑ ΣΤΗ ΛΑΚΤΟΖΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΔΥΣΑΝΕΞΙΑ ΣΤΗ ΛΑΚΤΟΖΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Τι είναι η δυσανεξία στη λακτόζη;

Η δυσανεξία στη λακτόζη αποτελεί μια διαταραχή κατά την οποία ο οργανισμός παρουσιάζει μειωμένη ικανότητα διάσπασης της λακτόζης στον γαστρεντερικό σωλήνα. Η κατάσταση αυτή οφείλεται σε ανεπάρκεια ή δυσλειτουργία του ενζύμου λακτάση, που παράγεται από τα κύτταρα του λεπτού εντέρου και είναι υπεύθυνο για τη διάσπαση της λακτόζης σε γλυκόζη και γαλακτόζη. Η λακτόζη, ένας δισακχαρίτης που βρίσκεται κυρίως στο γάλα και στα γαλακτοκομικά προϊόντα, αποτελεί σημαντική πηγή ενέργειας για τον οργανισμό και συμβάλλει στην απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.

Τύποι δυσανεξίας στη λακτόζη

Πρωτοπαθής δυσανεξία στη λακτόζη: Πρόκειται για τη συνηθέστερη μορφή, κατά την οποία η παραγωγή λακτάσης μειώνεται φυσιολογικά μετά την περίοδο απογαλακτισμού. Η μέγιστη παραγωγή λακτάσης παρατηρείται κατά τα πρώτα δύο χρόνια ζωής και σταδιακά μειώνεται.

Δευτεροπαθής δυσανεξία στη λακτόζη: Αυτή η μορφή μπορεί να προκληθεί από διάφορες εντερικές παθήσεις, όπως βακτηριακή υπερανάπτυξη, οξεία γαστρεντερίτιδα, εντερίτιδα από Giardia, καθώς και από ασθένειες που προκαλούν εκτεταμένη καταστροφή των βλεννογόνων κυττάρων του λεπτού εντέρου, όπως η κοιλιοκάκη, η νόσος του Crohn και η εντερίτιδα λόγω φαρμάκων, ακτινοβολίας ή χημειοθεραπείας. Στα παιδιά, αυτή η μορφή δυσανεξίας είναι συχνότερη μετά από λοιμώξεις.

Σε αυτή την περίπτωση, η ανοχή στη λακτόζη μπορεί να βελτιωθεί με την ύφεση του υποκείμενου νοσήματος και η διαδικασία που μπορεί να κρατήσει εβδομάδες ή ακόμα και μήνες.

Συγγενής ανεπάρκεια λακτάσης: Πρόκειται για μια σπάνια γενετική διαταραχή κατά την οποία ο οργανισμός παράγει ελάχιστη ή καθόλου λακτάση από τη γέννηση.

Συμπτώματα δυσανεξίας στη λακτόζη

Τα συμπτώματα της δυσανεξίας στη λακτόζη ποικίλλουν ανάλογα με την ποσότητα λακτάσης που παράγει ο οργανισμός και συνήθως εμφανίζονται 30 λεπτά έως 2 ώρες μετά την κατανάλωση τροφίμων που περιέχουν λακτόζη. Τα κύρια συμπτώματα περιλαμβάνουν:

•Διάρροια

•Τυμπανισμό

•Κοιλιακό άλγος

•Χαλαρά κόπρανα

•Αυξημένη παραγωγή αερίων

•Ναυτία ή έμετο

Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να παρουσιαστούν ηλεκτρολυτικές διαταραχές, ζάλη και αρρυθμίες λόγω παρατεταμένης διάρροιας.

Διάγνωση της δυσανεξίας στη λακτόζη

Η διάγνωση της δυσανεξίας στη λακτόζη συνήθως περιλαμβάνει:

1. Λήψη ιατρικού και οικογενειακού ιστορικού.

2. Αποχή από γαλακτοκομικά προϊόντα για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και παρακολούθηση των συμπτωμάτων.

3. Δοκιμασία ανοχής λακτόζης, η οποία μετράει την ποσότητα υδρογόνου στην αναπνοή μετά την κατανάλωση λακτόζης.

4. Ανάλυση κοπράνων, για την εκτίμηση της απορρόφησης της λακτόζης.

5. Γενετικός έλεγχος, για τον προσδιορισμό πιθανής γενετικής προδιάθεσης.

6. Σταδιακή επαναφορά της λακτόζης, μέσω της σταδιακής επανεισαγωγής τροφίμων που περιέχουν λακτόζη στη διατροφή, για την εκτίμηση της ανοχής.

7. Συνεργασία με ειδικούς υγείας, όπως διαιτολόγους, για την εξατομίκευση της διαχείρισης, ως προς την αξιολόγηση της ανοχής στη λακτόζη, την αποτελεσματική διαχείριση των διατροφικών επιλογών, την ερμηνεία των αποτελεσμάτων των δοκιμών.

Πόση λακτόζη μπορεί να καταναλώσει κάποιος με δυσανεξία στη λακτόζη;

Η ανοχή στη λακτόζη διαφέρει από άτομο σε άτομο. Συνήθως, τα περισσότερα άτομα με δυσανεξία στη λακτόζη μπορούν να καταναλώσουν έως και 12 γραμμάρια λακτόζης σε μία μόνο δόση, χωρίς να εμφανίσουν σημαντικά συμπτώματα. Αυτή η ποσότητα είναι περίπου ισοδύναμη με ένα φλιτζάνι γάλα (240 mL).

Είναι σημαντικό να παρακολουθούνται τα συμπτώματα μέσω ημερολογίου τροφίμων, προκειμένου να προσδιοριστούν τα ατομικά όρια ανοχής.

Πως επηρεάζει η δυσανεξία στη λακτόζη της υγεία;

Η δυσανεξία στη λακτόζη μπορεί να έχει  σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία των πασχόντων όπως:

•Γαστρεντερικά συμπτώματα: τα συμπτώματα όπως κοιλιακό άλγος, μετεωρισμός και διάρροια, προκαλούν δυσφορία και επηρεάζουν την ποιότητα ζωής.

•Κίνδυνος λανθασμένης διάγνωσης: Τα συμπτώματα μπορούν να συγχέονται με αυτά της αλλεργίας στο αγελαδινό γάλα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε περιττούς διατροφικούς περιορισμούς ή ακατάλληλες στρατηγικές διαχείρισης, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν δυσμενώς την υγεία ατόμων με δυσανεξία.

•Διατροφικές ανεπάρκειες: Η αποφυγή γαλακτοκομικών προϊόντων μπορεί να οδηγήσει σε ανεπάρκεια ασβεστίου και βιταμίνης D, με δυσμενείς συνέπειες στην υγεία των οστών, ειδικά σε παιδιά και εφήβους.

•Επιπτώσεις στο μικροβίωμα του εντέρου: η εξάλειψη της λακτόζης από τη διατροφή, ειδικά στα βρέφη, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη ενός υγιούς μικροβιώματος του εντέρου και να οδηγήσει σε περαιτέρω γαστρεντερικά προβλήματα και επιπλοκές στην υγεία.

•Ψυχοκοινωνικές επιδράσεις: Κοινωνικές καταστάσεις που περιλαμβάνουν φαγητό μπορεί να προκαλέσουν άγχος και να οδηγήσουν σε αποφυγή κοινωνικών συναναστροφών.

Διατροφική αντιμετώπιση

• Μείωση λακτόζης: Η πιο αποτελεσματική διατροφική τροποποίηση για τη διαχείριση της δυσανεξίας στη λακτόζη είναι η μείωση ή η εξάλειψη της λακτόζης από τη διατροφή. Το γάλα, το τυρί και άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα πρέπει να αποφεύγονται. Η προσεκτική ανάγνωση της ετικέτας των τροφίμων είναι σημαντική προκειμένου να εντοπιστούν κρυφές πηγές λακτόζης σε επεξεργασμένα τρόφιμα, όπως δημητριακά, στιγμιαίες σούπες, dressings.

Δείτε στον παρακάτω πίνακα πόση λακτόζη περιέχεται στα γαλακτοκομικά.

Σύμφωνα με τον παραπάνω πίνακα, τα σκληρά τυριά όπως το τσένταρ και η παρμεζάνα περιέχουν χαμηλότερα επίπεδα λακτόζης, γεγονός που οφείλεται στη διαδικασία ζύμωσης. Η παλαίωση αυτών των τυριών επιτρέπει τη διάσπαση μεγάλου μέρους της λακτόζης, καθιστώντας τα πιο ανεκτά για άτομα με δυσανεξία στη λακτόζη.

Όσον αφορά το γιαούρτι, η διαδικασία στράγγισης αφαιρεί τον ορό γάλακτος, ο οποίος περιέχει μικρές ποσότητες λακτόζης. Αυτό μειώνει περαιτέρω την περιεκτικότητα σε λακτόζη, καθιστώντας το στραγγιστό γιαούρτι ιδιαίτερα κατάλληλο για άτομα με δυσανεξία στη λακτόζη. Επιπλέον, η διαδικασία ζύμωσης κατά την παραγωγή του γιαουρτιού συμβάλλει στη μείωση της λακτόζης, καθώς τα βακτήρια που εμπλέκονται στη ζύμωση καταναλώνουν τη λακτόζη ως κύρια πηγή ενέργειας. Κατά τη διάρκεια της ζύμωσης, η λακτόζη διασπάται σε απλούστερα σάκχαρα, τα οποία είναι πιο εύπεπτα. Ως αποτέλεσμα, το τελικό προϊόν έχει χαμηλότερη περιεκτικότητα σε λακτόζη, καθιστώντας το γιαούρτι ανεκτό από τα περισσότερα άτομα με δυσανεξία στη λακτόζη.

• Σταδιακή Εισαγωγή: Η εισαγωγή τροφίμων που περιέχουν λακτόζη σε μικρές ποσότητες μπορεί να βοηθήσει στον προσδιορισμό του επιπέδου ανοχής.

• Συμπληρώματα λακτάσης: Η λήψη συμπληρωμάτων ενζύμου λακτάσης πριν την κατανάλωση τροφίμων που περιέχουν λακτόζη μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα.

• Εναλλακτικές Διατροφικές Πηγές: Η εξασφάλιση επαρκούς πρόσληψης ασβεστίου και βιταμίνης D μέσω εναλλακτικών τροφών, όπως εμπλουτισμένα φυτικά γάλατα (π.χ. γάλα αμυγδάλου, βρώμης), πράσινα φυλλώδη λαχανικά, αυγά και ψάρια για να καλύψουν τις διατροφικές τους ανάγκες.

• Παρακολούθηση συμπτωμάτων: Η τήρηση ημερολογίου τροφίμων είναι κρίσιμη για την αναγνώριση των τροφίμων που προκαλούν συμπτώματα. Αυτές οι πληροφορίες μπορούν να καθοδηγήσουν περαιτέρω διατροφικές τροποποιήσεις και να βελτιώσουν τη συνολική διαχείριση της κατάστασης.

• Εναλλακτικές λύσεις χωρίς λακτόζη: Η ενσωμάτωση γαλακτοκομικών προϊόντων χωρίς λακτόζη μπορεί να είναι ευεργετική. Αυτά τα προϊόντα υποβάλλονται σε επεξεργασία με λακτάση, η οποία διασπά τη λακτόζη, καθιστώντας τα πιο εύπεπτα.

Παραδείγματα τέτοιων εναλλακτικών τροφών είναι:

⇒Γάλα χωρίς λακτόζη: Παράγεται με την προσθήκη ενζύμου λακτάσης στο κανονικό γάλα. Έχει παρόμοια γεύση με το κανονικό γάλα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με τον ίδιο τρόπο σε συνταγές και ροφήματα.

⇒Γιαούρτι χωρίς λακτόζη: παράγεται με την ίδια διαδικασία με το γάλα χωρίς λακτόζη. Διατηρεί τα προβιοτικά οφέλη του κανονικού γιαουρτιού, καθιστώντας το μια υγιεινή επιλογή για όσους έχουν δυσανεξία στη λακτόζη.

⇒Τυρί χωρίς λακτόζη: Σκληρά τυριά όπως το τσένταρ και η παρμεζάνα έχουν χαμηλή λακτόζη.

⇒Γάλα φυτικής προέλευσης : όπως γάλα αμυγδάλου, σόγιας, βρώμης και  καρύδας είναι χωρίς λακτόζη. Αυτές οι επιλογές μπορούν να εμπλουτιστούν με ασβέστιο και βιταμίνη D για να παρέχουν παρόμοια θρεπτικά οφέλη με το γαλακτοκομικό γάλα.

⇒Παγωτό χωρίς λακτόζη ή φυτικής προέλευσης: παρασκευάζεται χρησιμοποιώντας γάλα χωρίς λακτόζη ή φυτικά συστατικά. Έχουν ελαφριά γεύση και φυσική γλυκύτητα.

⇒Σκόνες πρωτεΐνης χωρίς λακτόζη: Για όσους χρησιμοποιούν συμπληρώματα πρωτεΐνης, οι σκόνες πρωτεΐνης χωρίς λακτόζη που παρασκευάζονται από απομονωμένο ορό γάλακτος ή φυτικές πηγές μπορεί να είναι μια καλή επιλογή, διασφαλίζοντας ότι δεν παρουσιάζουν γαστρεντερική δυσφορία.

⇒Κεφίρ είναι γαλακτοκομικό προϊόν, το οποίο παρασκευάζεται από ζυμομύκητες (κόκκοι κεφίρ) του γάλακτος. Λόγω της ζύμωσης, περιέχει χαμηλά επίπεδα λακτόζης και μπορεί να καταναλωθεί από άτομα με δυσανεξία. Τα προβιοτικά ανακουφίζουν από τα συμπτώματα της δυσανεξίας, βελτιώνουν την απορρόφηση ασβεστίου και συμβάλλουν στην υγεία και την καλή λειτουργία του πεπτικού.

Η δυσανεξία στη λακτόζη είναι μια διαχειρίσιμη κατάσταση με πολλές διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις και διατροφικές προσαρμογές. Η συνεργασία με επαγγελματίες υγείας και η κατανόηση των διατροφικών αναγκών μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων που πάσχουν από τη διαταραχή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.Alyssa, M., Parker., Ronald, R., Watson. (2017). Chapter 16 – Lactose Intolerance. 205-211

2.Azra, Shafi., Qayyum, Husain. (2022). Intolerance to Milk Lactose, Diagnostic Tests and Dietary Management: A Recent Update. Avicenna journal of medical biochemistry, 10(1), 71-81.

3.Nedeljko, Radlović., Jelena, Radlović., Petar, Rosić., Ana, Ašković., Olga, Radivojević., Amar, Elšeik., Iva, Čevrljaković. (2024). Gastrointestinal lactose intolerance. Galenika Medical Journal, 3(9), 67-72

4.Roberto, Catanzaro., Morena, Sciuto., Francesco, Marotta. (2021). (9) Lactose intolerance: An update on its pathogenesis, diagnosis, and treatment.. Nutrition Research

5.Shirley, Hack., Ari, Bergwerk. (2005). (1) Lactose Intolerance.

6.Vaibhao, Kisanrao, Lule., Sheenam, Garg., Sudhir, Kumar, Tomar., C.D., Khedkar., Dinesh, Nalage. (2016). (2) Food Intolerance: Lactose Intolerance